Mae Lerpwl yn ddinas a bwrdeistref fetropolitan yn Lannau Mersi, Lloegr. Roedd ei phoblogaeth yn 2019 oddeutu 498,042, gan ei gwneud y ddegfed ardal fwyaf yn Lloegr yn ôl poblogaeth. Ardal fetropolitan Lerpwl yw'r pumed-fwyaf yn y Deyrnas Unedig gyda phoblogaeth o 2.24 miliwn. Mae Liverpool ar ochr ddwyreiniol Aber Merswy ac yn hanesyddol roedd yn gorwedd o fewn cant hynafol West Derby yn sir Swydd Gaerhirfryn Gogledd Orllewin Lloegr. Daeth yn fwrdeistref yn 1207, yn ddinas ym 1880, ac yn fwrdeistref sirol a oedd yn annibynnol ar Swydd Gaerhirfryn ym 1889. Roedd ei thwf fel porthladd mawr yn gyfochrog ag ehangiad y ddinas trwy gydol y Chwyldro Diwydiannol. Ynghyd â chargo cyffredinol, cludo nwyddau, a deunyddiau crai fel glo a chotwm, roedd masnachwyr yn ymwneud â'r fasnach gaethweision. Yn y 19eg ganrif, roedd Lerpwl yn brif borthladd ymfudwyr o Loegr ac Iwerddon i Ogledd America. Roedd hefyd yn gartref i'r Cunard a White Star Lines, ac roedd yn borthladd cofrestrfa'r leininau cefnfor RMS Titanic, RMS Lusitania, RMS Queen Mary, a RMS Olympic. Yn 2019, roedd Lerpwl yn y pumed safle ar y rhestr o'r dinasoedd mwyaf poblogaidd yn y DU. Mae'n nodedig am ei ddiwylliant, ei bensaernïaeth a'i gysylltiadau trafnidiaeth. Mae gan y ddinas gysylltiad agos â'r celfyddydau, yn enwedig cerddoriaeth; Cadarnhaodd poblogrwydd y Beatles, a ystyrir yn eang fel y grŵp cerddorol mwyaf dylanwadol mewn hanes, statws y ddinas fel cyrchfan i dwristiaid. Ers hynny, mae Lerpwl wedi parhau i gynhyrchu llawer o gerddorion nodedig a labeli recordio - mae cerddorion o'r ddinas wedi cynhyrchu 56 o senglau poblogaidd Rhif 1, yn fwy nag unrhyw ddinas arall yn y byd. Mae ganddo enw da hirsefydlog hefyd fel tarddiad amrywiol actorion ac actoresau, artistiaid, athletwyr, digrifwyr, newyddiadurwyr, nofelwyr, a beirdd. Mae gan y ddinas y nifer ail-uchaf o orielau celf, amgueddfeydd cenedlaethol, adeiladau rhestredig, a pharciau rhestredig yn y DU; dim ond y brifddinas, Llundain, sydd â mwy. Mae Dinas Fasnachol Forwrol Lerpwl yn cynnwys y Pier Head, Doc Albert, a William Brown Street. Mewn chwaraeon, mae'r ddinas yn fwyaf adnabyddus am fod yn gartref i dimau pêl-droed yr Uwch Gynghrair Liverpool FC ac Everton FC, gyda gemau rhwng y ddau yn cael eu galw'n ddarbi Glannau Mersi. Mae'r ras geffylau Grand National flynyddol yn cael ei chynnal ar Gae Ras Aintree. Cafodd sawl ardal yng nghanol dinas Lerpwl statws Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO yn 2004, ac mae casgliad helaeth y ddinas o barciau a mannau agored wedi cael ei ddisgrifio fel y "pwysicaf yn y wlad" gan Gofrestr Parciau Hanesyddol a Gerddi Hanesyddol Arbennig Lloegr. Llog. Yn hanesyddol denodd ei statws fel dinas borthladd boblogaeth amrywiol o ystod eang o ddiwylliannau, yn bennaf Iwerddon, Norwy a Chymru. Mae hefyd yn gartref i'r gymuned ddu hynaf yn y DU a'r gymuned Tsieineaidd hynaf yn Ewrop. Cyfeirir at frodorion Lerpwl (ac weithiau preswylwyr hirhoedlog) yn ffurfiol fel "Liverpudlians" ond fe'u gelwir yn amlach yn "Scousers", cyfeiriad at y math o stiw a wneir yn boblogaidd gan forwyr yn y ddinas, a ddaeth hefyd yn enw mwyaf cyffredin ar y acen a thafodiaith leol. Dathlodd y ddinas ei phen-blwydd yn 800 yn 2007 ac fe’i henwyd yn Brifddinas Diwylliant Ewropeaidd 2008, y bu’n ei rhannu â dinas Stavanger yn Norwy. Arweiniodd ei dynodiad fel Prifddinas Diwylliant Ewrop at ostyngiad sydyn yn ffawd y ddinas, wrth i'r arian a gafwyd o'r UE gael ei wario ar adfywio rhannau helaeth o'r ddinas a oedd wedi dirywio.

Source: https://en.wikipedia.org/