Dinas porthladd yw Portsmouth ((gwrandewch)) a adeiladwyd yn bennaf ar Ynys Portsea yn sir Hampshire, De Ddwyrain Lloegr. Fe'i gelwir hefyd yn golofnog fel Pompey, llysenw a rennir â HMNB Portsmouth a Chlwb Pêl-droed Portsmouth. Hi yw unig ddinas ynys y Deyrnas Unedig. Mae Portsmouth 70 milltir (110 km) i'r de-orllewin o Lundain a 19 milltir (31 km) i'r de-ddwyrain o Southampton. Cofnodwyd bod poblogaeth Portsmouth yn 205,100 yng Nghyfrifiad y DU 2011. Mae'r ddinas yn rhan o gytref De Hampshire. Gellir olrhain hanes Portsmouth yn ôl i Brydain Rufeinig. Yn borthladd llyngesol sylweddol ers canrifoedd, mae ganddo doc sych hynaf y byd. Portsmouth oedd llinell amddiffyn gyntaf Lloegr yn ystod goresgyniad Ffrainc yn 1545. Erbyn dechrau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg, roedd llinell gynhyrchu màs gyntaf y byd wedi'i sefydlu yn Block Mills Portsmouth Dockyard; gwnaeth hyn yn safle mwyaf diwydiannol y byd, a man geni'r Chwyldro Diwydiannol. Portsmouth oedd y dref fwyaf caerog yn y byd ac fe'i hystyriwyd yn "borthladd llyngesol mwyaf y byd" ar anterth yr Ymerodraeth Brydeinig, yn ystod y Pax Britannica. Adeiladwyd Caerau Palmerston o amgylch Portsmouth ym 1859 gan ragweld goresgyniad arall o gyfandir Ewrop. Yn gyntaf, rhoddodd y Brenin Richard I statws tref farchnad Portsmouth ar 2 Mai 1194 gyda siarter frenhinol ac arfbais, "cilgant o aur ar gysgod asur, gyda seren ddisglair o wyth pwynt". Ar 21 Ebrill 1926, dyrchafwyd Portsmouth o statws tref i ddinas. Cofrestrwyd ei harwyddair, "Heaven's Light Our Guide" (gan gyfeirio at arwyddlun seren wyth-pwyntiedig a lleuad cilgant y ddinas), ym 1929. Dathlwyd pen-blwydd y siarter frenhinol yn 800 ar 2 Mai 1994. Daeth Portsmouth yn awdurdod unedol ar 1 Ebrill 1997, gyda'i gyngor dinas yn ennill pwerau cyngor sir a dosbarth an-fetropolitan a gynhaliwyd yn flaenorol gan Gyngor Sir Hampshire. Bomiwyd y ddinas yn helaeth yn Portsmouth Blitz yr Ail Ryfel Byd (a arweiniodd at farwolaethau 930 o bobl), a hi oedd y man cychwyn canolog ar gyfer glaniadau D-Day 6 Mehefin 1944. Ym 1982, anfonodd cyfran fawr o'r tasglu i ryddhau Ynysoedd y Falkland a leolwyd o ganolfan lyngesol y ddinas. Gadawodd Hwylio Britannia Ei Mawrhydi y ddinas i oruchwylio trosglwyddiad Hong Kong ym 1997 a oedd, i lawer, yn nodi diwedd yr Ymerodraeth Brydeinig. HMNB Portsmouth, a ystyrir yn gartref i'r Llynges Frenhinol, yw'r ganolfan ar gyfer dwy ran o dair o fflyd wyneb y DU. Mae gan y ddinas nifer o longau enwog, gan gynnwys HMS Warrior; carrack y Tuduriaid Mary Rose, a HMS Victory blaenllaw Horatio Nelson (llong lyngesol hynaf y byd sy'n dal i gael ei chomisiynu). Mae hen sefydliad traeth llyngesol HMS Vernon wedi'i ailddatblygu fel parc manwerthu Cei Gunwharf. Mae Portsmouth ymhlith yr ychydig ddinasoedd ym Mhrydain sydd â dwy eglwys gadeiriol: Eglwys Gadeiriol Anglicanaidd Sant Thomas ac Eglwys Gadeiriol Babyddol Sant Ioan yr Efengylwr. Mae'r glannau a Harbwr Portsmouth yn cael eu dominyddu gan y Tŵr Spinnaker, un o strwythurau talaf y Deyrnas Unedig ar 170 metr (560 tr). Mae Southsea yn gyrchfan glan môr gydag arcêd ddifyrrwch ar Bier Clarence. Portsmouth FC, clwb pêl-droed proffesiynol y ddinas, yn chwarae eu gemau cartref ym Mharc Fratton yn Milton. Mae gan Portsmouth gysylltiadau ffordd a rheilffordd da â Llundain a de Lloegr. Porthladd mordeithio masnachol a phorthladd fferi rhyngwladol yw Portsmouth International Port. Dyma borthladd ail-brysuraf y DU (ar ôl Dover), sy'n trin tua thair miliwn o deithwyr y flwyddyn. Mae gan Brifysgol Portsmouth boblogaeth o fyfyrwyr o 23,000. Portsmouth yw man geni'r awdur Charles Dickens, y peiriannydd Isambard Kingdom Brunel a'r cyn Brif Weinidog James Callaghan.

Source: https://en.wikipedia.org/